Pand9: Tijdelijk wordt structureel

Na jarenlang onderzoek en actievoeren blijft Pand9 in Zaltbommel behouden als locatie voor bewonersinitatieven. De voormalige middelbare school werd in 2013 tijdelijk beschikbaar gesteld, met de bedoeling het pand in 2028 te slopen voor nieuwe woningen. Maar dat plan is van de baan: in het bestuursakkoord 2026-2030 heeft het nieuwe college van B&W Zaltbommel steun uitgesproken voor een toekomstbestendige verbouwing van het huidige pand. Betrokkenen zijn er blij mee.

Ontwikkeld tot laagdrempelige ontmoetingsplek

Pand9 wordt sinds 2013 gebruikt door maatschappelijke organisaties, culturele ondernemers en inwonersinitiatieven. Deze invulling was bedoeld voor zo’n vijftien jaar, daarna zou het gebouw plaatsmaken voor woningbouw. Maar in de afgelopen dertien jaar groeide Pand9 uit tot een laagdrempelige ontmoetingsplek, met onder meer een kringloopwinkel, ateliers, vrijwilligersinitiatieven en organisaties op het gebied van zorg en welzijn. Diverse mensen werken samen zonder dat er een formeel programma of subsidie achter zit.

Toekomstplan nodig

De vraag ontstond of deze waardevolle ontmoetingsplek wel plaats zou moeten maken voor de geplande woningbouw. De gemeenteraad vroeg het college daarom een plan te maken over de toekomst van Pand9. Om de vraag weloverwogen te beantwoorden, werkten de gemeente Zaltbommel, Stichting LTS Salt Boemel en het Huurderscollectief Pand9 samen in de zogeheten ‘Driehoek Toekomst Pand9’.

Onderzoek naar rendement

De Driehoek liet de maatschappelijke waarde van Pand9 in een getal uitdrukken middels een Social Return on Investment (SROI)-analyse. Hierin werd de maatschappelijke waarde voor vier verschillende scenario’s, waaronder verhuizen naar een andere locatie of vernieuwbouw op de huidige locatie in euro’s wordt uitgedrukt. De onderzoekers gaven daarbij aan dat niet alles in euro’s kan worden uitgedrukt.

Gemeenschap verhuist niet automatisch mee

De vergelijking van de scenario’s liet zien dat vernieuwbouw op de huidige locatie maatschappelijk het meest robuuste scenario is. Een nieuw gebouw op een andere locatie kan op papier technisch beter en energiezuiniger zijn, maar de betrokken gemeenschap verhuist niet automatisch mee. Vrijwilligers, bezoekers en huurders kunnen afhaken wanneer de sfeer, zeggenschap of toegankelijkheid verandert.

Nog keuzes te maken

In het bestuursakkoord 2026-2030 ondersteunt Zaltbommels nieuwe college van B&W het plan van de huurders om het huidige pand toekomstbestendig te verbouwen, zodat de eigenheid en identiteit van de plek behouden blijven. Ze omschrijft Pand9 als een waardevol lokaal initiatief dat door inwoners en voor inwoners is ontstaan. Daarmee is de richting voor betrokkenen duidelijk. Deze moet nog verder worden uitgewerkt.

Lastige keuzes

De besluitvorming rondom Pand9 laat zien hoe complex zo’n beslissing is; wat er aan vooraf is gegaan, hoe het proces is verlopen en welke afweging uiteindelijk is gemaakt. Er ligt een grote hoeveelheid onderzoeks- en adviesrapporten onder het besluit en veel mensen zijn er druk mee geweest.

Gemeenten huiverig, tijden veranderen

Overal in het land zijn voorbeelden te vinden van plekken die op initiatief van bewoners opnieuw en anders dan gepland betekenis hebben gekregen. Gemeenten zijn daarom soms huiverig om een pand tijdelijk in gebruik te geven. Over wat tijdelijk is en welke ruimte er is om aan place-making te doen, kunnen vooraf afspraken worden gemaakt.

Meedenken? Heel goed.

Goede plekken voor de (zelfredzame) samenleving is een belangrijk onderwerp van de Agenda Maatschappelijk Vastgoed 2026. Denk en doe mee en word partner van Bouwstenen. Bel 033-2584337 en bespreek de mogelijkheden waarmee ook jouw organisatie vooruit komt. .