Aanbestedingsregels gaan veranderen

De Europese regels voor aanbesteden gaan veranderen. Begin september 2026 is hiervoor een voorstel van de Europese Commissie gepubliceerd. De drie huidige EU-richtlijnen voor aanbesteden worden met dit voorstel vervangen door één verordening. De nieuwe verordening moet het aanbesteden eenvoudiger en flexibeler maken. Ook moet er meer ruimte komen voor kwaliteit, duurzaamheid en innovatie.

Nu complex en zwaar

De Europese Commissie wil de regels aanpassen omdat het huidige stelsel complex en administratief zwaar is. Procedures zijn inflexibel en zorgen voor juridische onzekerheid bij zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers. De deelname van het mkb en inschrijvers van over de grens blijven beperkt en aanbestedingen met slechts één inschrijver komen steeds vaker voor. Daarnaast worden aanbestedingen volgens de Commissie nog onvoldoende benut voor doelen als duurzaamheid, sociale waarde en innovatie.

Digitale kant versnipperd

Ook is de digitale kant versnipperd geraakt. EU-landen werken met verschillende aanbestedingssystemen die niet goed op elkaar aansluiten en aanbestedingsregels staan verspreid over meerdere Europese wetten en regelingen. Daardoor is het geheel minder overzichtelijk en lastiger toe te passen.

Eén verordening voor diensten en (bouw)werken

De Commissie wil daarom de drie huidige richtlijnen voor reguliere overheidsopdrachten, nutssectoren en concessies vervangen door één rechtstreeks werkende Europese verordening. Daarmee moeten verschillen tussen regels en nationale uitwerkingen worden verminderd. De verandering heeft betrekking op verschillende soorten aanbestedingen: op diensten, producten en ook (bouw)werken.

De manier waarop gemeenten maatschappelijke diensten inkopen kan door de voorgestelde regels veranderen. Voor sociale en andere specifieke diensten blijft de Europese drempel van €750.000 bestaan. Onder die grens gelden de Europese aanbestedingsregels niet op dezelfde manier.

Kansen voor lokale partijen

Bram Dingemanse van Welzijnscoalitie Delfshaven noemt de nieuwe aanbestedingsregels “goed nieuws voor sociale ondernemingen en buurtnetwerken”. Hij verwacht dat de nieuwe regels meer ruimte bieden voor maatschappelijke organisaties en lokale partijen om mee te doen aan aanbestedingen. Vooral bij sociale en maatschappelijke diensten ziet hij kansen: kwaliteit en maatschappelijke waarde kunnen een grotere rol krijgen naast de prijs, terwijl de drempel voor kleinere partijen om mee te doen lager wordt. Voor gemeenten betekent dit volgens hem dat er meer ruimte ontstaat om met lokale en maatschappelijke partijen samen te werken.

Wetgevend proces

Nu het voorstel is gepubliceerd begint het wetgevingsproces. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie gaan zich over de tekst buigen. Beiden kunnen wijzigingen voorstellen en moeten uiteindelijk overeenstemming bereiken over de definitieve verordening. Uiteindelijk zullen de nationale lidstaten de finale beslissing tot invoering nemen. Omdat het om een EU-verordening gaat, hoeft deze niet zoals een richtlijn eerst in nationale wetgeving te worden omgezet. Het duurt nog wel een paar jaar voor zo’n verordening in werking treedt.

Verschoven aandacht

Uit het conceptvoorstel blijkt dat ook de manier waarop aanbestedingen worden voorbereid en uitgevoerd op onderdelen op de schop gaat. Zo wordt voorgesteld om meer ruimte te geven voor onderhandelingen, marktconsultaties nadrukkelijker te benutten en publieke opdrachtgevers vooraf beter inzicht te laten geven in hun toekomstige inkoopbehoefte. Ook moet kwaliteit een grotere rol krijgen bij het gunnen van opdrachten. De beste prijs-kwaliteitverhouding wordt het uitgangspunt, waarbij bijvoorbeeld technische kwaliteit, functionaliteit, duurzaamheid, sociale aspecten en innovatie meewegen.

Gevolgen voor bouw en onderhoud

De veranderingen zijn ook relevant voor organisaties die bouw- en onderhoudswerk aanbesteden. In het concept staan mogelijkheden om bijvoorbeeld ontwerp, bouw, exploitatie en onderhoud in één geïntegreerde opdracht te combineren. Daarnaast wordt voorgesteld om bij publieke werken vanaf €25 miljoen het gebruik van Building Information Modelling verplicht te stellen. Ook moeten er duidelijkere mogelijkheden komen om in contracten afspraken te maken over bijvoorbeeld indexatie, veranderende kosten en prestatieafhankelijke betalingen.

Meedenken? Dat kan.

De VNG onderzoekt wat het voorstel voor de praktijk betekent, bijvoorbeeld voor bouw- en renovatieprojecten, onderhoudscontracten, de inzet van BIM, selectie- en gunningscriteria en de ruimte om duurzaamheid en kwaliteit zwaarder mee te wegen. We denken mee met: